Khi Arsenal giải quá tốt bài toán chiến thuật Granit Xhaka

Dù phải nhận không ít những chỉ trích về trình độ và tâm lý thi đấu, thế nhưng không thể phủ nhận rằng, vai trò của Granit Xhaka dưới thời của Mikel Arteta là vô cùng quan trọng.

Xhaka sở hữu những điểm mạnh, mà nếu như anh không thể thi đấu; Arteta sẽ “méo mặt” trong việc tìm một người thay thế tròn trịa. Việc chiêu mộ thành công Takehiro Tomiyasu giúp cho Arsenal có thể xoay sang sơ đồ ba trung vệ: với Gabriel, White và Tomiyasu khi build-up. Điều này giúp cho Xhaka không phải thường xuyên lùi về tạo thành trung vệ thứ ba như trước. Arteta luôn muốn các học trò triển khai bóng từ tuyến dưới, với Xhaka sẽ là điểm trung tâm. Trong sa bàn, có thể thấy từ sơ đồ 4-2-3-1, Arsenal sẽ chuyển sang sơ đồ 3-3-1-3 hoặc 3-2-5 khi build-up.

Khi đó, Tierney sẽ bám biên nhằm tạo ra lựa chọn chuyền bóng cho Gabriel. Lúc này, Xhaka sẽ di chuyển xuống, còn Lacazette cũng drop deep nhằm tạo thành một nhóm bốn người ở cánh trái. Chúng ta có thể thấy các lựa chọn chuyền bóng tiềm năng của Xhaka, nếu như Gabriel có thể chuyền bóng cho Tierney, và Tierney chuyền lại cho số 34. Với việc thuận chân trái, cũng như sở hữu nhãn quan chiến thuật tốt giúp cầu thủ người Thụy Sĩ có thể đưa ra các đường chuyền hợp lý cho đồng đội. Một ví dụ đến trong trận đấu với Liverpool vào mùa giải năm ngoái. Sau khi rất nhanh quan sát Pepe di chuyển, Xhaka đã tung ra đường chuyền một chạm rất chính xác cho số 19 băng xuống. (ảnh 1)

Trong khi đó, nếu như không gặp các đối thủ chơi áp sát với tuyến phòng ngự dâng cao, Xhaka cũng có thể thi đấu như một hậu vệ trái như trong sa hình. Lúc này, Tierney sẽ dâng cao ôm biên nhằm kéo dãn hàng phòng ngự đối phương. Smith Rowe hoặc Saka sẽ di chuyển vào trong nhằm hút theo một hậu vệ đối thủ, tạo điều kiện cho trung phong cắm Lacazette lùi xuống. Lúc này, Xhaka – với cái chân trái rất ngoan, sẽ có rất nhiều lựa chọn chuyền bóng: một đường chuyền ngắn hoặc một pha thả bóng dọc biên để Tierney bắt tốc độ, một đường chuyền trung bình cho Lacazette, hoặc một pha switch sang hành lang phải. Kỹ năng chuyền chọt của Xhaka là tương đối toàn diện, với tiêu biểu là những pha chém mu với độ chính xác rất cao.

Những đường chuyền như vậy giúp Arsenal rút ngắn thời gian tiếp cận khung thành đối phương, đặc biệt là trong các tình huống chuyển trạng thái. Nếu như đối thủ chơi low-block, những đường chọc khe của Xhaka cũng sẽ mang đến không ít sự nguy hiểm. Khả năng chuyền bóng thượng hạng của Xhaka cũng giải phóng cho Tierney hay Smith Rowe khỏi việc phải lùi sâu, và giúp họ có thể chuyên tâm hơn vào mặt trận tấn công. Rõ ràng, sự vắng mặt của tiền vệ người Thụy Sĩ trong khoảng thời gian tới sẽ là một cơn đau đầu với Mikel Arteta. Thế nhưng, chiến lược gia người Tây Ban Nha không hề bối rối. Môn đệ của Pep đã có những thử nghiệm.

Đầu tiên là Albert Sambi Lokonga. Mới chỉ chân ướt chân ráo đến Arsenal trong kỳ chuyển nhượng Hè vừa qua, thế nhưng tiền vệ người Bỉ đã là sự lựa chọn thường trực của Arteta trong trường hợp Xhaka hoặc Partey vắng mặt. Dù đã có những màn trình diễn đầy hứa hẹn, thế nhưng Lokonga lại đem đến những vấn đề trong hệ thống của Pháo thủ – khi rõ ràng cậu không phải là một mẫu tiền vệ kiến thiết lùi sâu như đàn anh người Thụy Sĩ. Bất lợi đầu tiên của Lokonga là cầu thủ trẻ này thuận chân phải. Khi phải thi đấu ở vị trí pivot trái, rõ ràng một cầu thủ thuận chân phải sẽ mất ít nhất một nhịp nếu muốn hướng quả bóng lên phía trên. Điều này vô cùng rủi ro khi Arsenal chạm trán với những đối thủ chơi pressing tầm cao.

lokonga-arsenal

Ví dụ đến trong trận đấu với Brighton, khi các học trò của Graham Potter tạo ra một sức ép khủng khiếp lên phần sân đối phương mỗi khi build-up. Trong ảnh, với tư thế thân người hướng ra biên dọc, có thể thấy lựa chọn duy nhất an toàn của Lokonga là một pha chuyền bằng lòng trong cho Tierney. Việc Lokonga xuất phát ngay từ đầu, cũng dẫn đến việc cả Tierney và Smith Rowe phải lùi sâu hơn để tạo các lựa chọn chuyền bóng, khi những pha phất dài sẽ hiếm khi được thực hiện. Nhìn vào sa bàn, có thể thấy khả năng tạo đột biến từ biên trái của Arsenal bị giảm đi đáng kể.

Chưa hết, Lokonga cũng tỏ ra rất lúng túng khi đảm nhiệm vị trí hậu vệ trái lúc build-up. Do đó, Arteta thường chỉ đạo Lokonga vào trong, và kéo Tierney thấp hơn để cầu thủ này có thể hỗ trợ số 23. Bài tấn công khả dĩ duy nhất mà Lokonga có thể tham gia được thể hiện trong tình huống dưới đây. Lokonga sẽ di chuyển vào trong để nhận đường chuyền từ tuyến dưới. Lúc này, Smith Rowe sẽ bó vào half-space để thu hút hậu vệ đối phương nhằm tạo khoảng trống cho Tierney. Bóng từ chân Lokonga đến vị trí Tierney, và lúc này Smith Rowe sẽ di chuyển ra biên nhằm tạo một pha underlap với hậu vệ người Scotland. Những pha bóng này có thể gây ra sự đột biến, chỉ có điều là nó yêu cầu sự chính xác gần như tuyệt đối giữa các mắt xích. (ảnh 2)

Vấn đề thứ hai của Lokonga, và là điều mà anh thua kém Xhaka nhất – đó là khả năng sáng tạo. Tiền vệ người Bỉ không được đánh giá cao ở khoản này, khi các thông số về chuyền bóng của anh đều tương đối hạn chế. Theo FBref, từ đầu mùa giải 2021/2022, Lokonga chỉ có trung bình 4.57 đường chuyền vào final third, cũng như 3.48 đường chuyền tịnh tiến bóng trong mỗi 90 phút.

Trong khi đó, hai con số trên của Xhaka lần lượt là 6.36 và 6.06. Điều này xuất phải bởi hai lý do: đầu tiên là do Lokonga thi đấu trái chân, và thứ hai là do xu hướng chuyền bóng của số 23. Cựu tiền vệ Anderlecht thường ưu tiên các đường chuyền an toàn, và đã lấy đi không ít lần của Arsenal những cơ hội. Ví dụ đầu tiên đến trong trận hòa 2-2 với Crystal Palace ở vòng đấu trước. Trong hình, có thể thấy một khoảng trống đã được mở ra giữa Milivojevic và McArthur; và có tới ba cầu thủ của Arsenal ra dấu hoặc di chuyển để xin bóng. Lokonga hoàn toàn có thể tung ra một đường chuyền thẳng vào khu vực này, khi người viết có thể khẳng định là cả hai pivot của Palace đều sẽ không kịp rời vị trí để ngăn cản.

Thế nhưng, Lokonga lắc đầu và say “No” một cách lạnh lùng. Cậu dứ bóng thêm hai ba nhịp rồi chuyền về cho Partey. Tương tự, ở trong tình huống này, Lokonga có thể chuyền bóng sang trái cho Tierney, khi lúc này Smith Rowe đã di chuyển thực hiện pha phối hợp. Thế nhưng, số 23 lại quyết định “quay xe”, rồi nhả lại cho Partey. Một pha bóng khác đến trong trận hòa 0-0 với Brighton tại The Amex. Trong một tình huống hiếm hoi mà Lokonga thoát đi thành công, số 23 đã có một cơ hội để tung ra pha chọc khe cho Nicolas Pepe đang tăng tốc.

lokonga-arsenal-team

Dù tỉ lệ thành công là không cao, khi chỉ cần một pha chọc khe thừa lực là bóng sẽ trôi ra biên, hoặc Robert Sanchez sẽ băng lên; thế nhưng, đó là trong trường hợp Lokonga mạo hiểm. Còn sự thực, là số 23 nhả lại cho Smith Rowe – người lúc này cũng đang băng lên và có phần bị lố đà khi nhận bóng. Một tình huống nữa đến trong trận đấu mở màn với Brentford. Trong hình, Lokonga có thể tung ra đường chọc khe cho Tierney; nhưng một lần nữa, số 23 lại quyết định chuyền về. Tất nhiên, đây là pha bóng mà hàng phòng ngự của The Bees đã giữ cự ly cực kỳ tốt. Nhưng cũng không thể phủ nhận nó thể hiện mindset có phần quá cẩn trọng, và khả năng ra quyết định không thực sự hợp lý của Lokonga. Hãy nhìn pha bóng này, và so sánh với cách mà Xhaka vẫn chuyền bóng cho Tierney ở vị trí gần như tương tự ở trên.

Tất nhiên, nếu như Lokonga chỉ có toàn nhược điểm; thì Arsenal đã không bỏ ra 17.5 triệu euro để đưa anh về từ Anderlecht. Dù thua thiệt ở khả năng chuyền bóng, thế nhưng Lokonga lại có thể mang đến sự yên tâm ở mặt trận phòng ngự. Ngoại trừ pha mắc lỗi trực tiếp dẫn đến bàn thua trong trận đấu với Crystal Palace, thì nhìn chung số 23 đã có một màn thể hiện tròn vai. Sau khi được tung vào sân ở hiệp 2 để thay thế cho Saka, Lokonga đã làm giảm sự nguy hiểm của ngòi nổ Gallagher bên phía đội khách. Còn nhớ ở hiệp 1, Gallagher đã không ít lần khiến cho hàng thủ của Arsenal rối loạn với khả năng di chuyển không bóng khôn ngoan – nhất là khi người chịu trách nhiệm theo kèm cầu thủ thuộc biên chế Chelsea là Odegaard. Lokonga theo Gallagher như hình với bóng, và khiến cho chàng trai tóc vàng của đội khách không có nhiều cơ hội như trong 45 phút đầu tiên. Tình huống cô đọng nhất đến trong một pha trackback của Lokonga với Gallagher – khi số 23 Arsenal ngăn số 23 Palace có thể nhận bóng nếu nó được trả ngược ra tuyến hai.

Khả năng quan sát và bao quát không gian sau lưng của Lokonga cũng là không tồi, khi nên nhớ rằng người đá cặp với cậu là Partey không phải là một tiền vệ phòng ngự thuần túy. Trong ảnh, có thể thấy Lokonga đã thực hiện shoulder check và dùng cover shadow để chắn tuyến chuyền bóng của Veltman đến Trossard. Ngay sau đó, khi nhận thấy Smith Rowe bị kéo ra bên phải, Lokonga ngay lập tức chắn luôn hướng chuyền bóng của cầu thủ áo trắng xanh đến Maupay. Lúc này, Partey đã để mắt và sẵn sàng áp sát Trossard. Rõ ràng, trừ khi phải đối đầu với những tiền đạo to con như Benteke hay Toney, hoặc những tiền vệ công thuộc dạng quái kiệt; Arteta có thể phần nào “kê cao gối ngủ” nếu ông sử dụng Lokonga như một giải pháp để tăng cường sự chắc chắn. (ảnh 3-4)

Không chỉ Lokonga, mà Arteta còn sử dụng cả Odegaard như một sự thay thế tạm thời cho Xhaka. Với MO tóc trắng, thì huấn luyện viên người Tây Ban Nha có thể yên tâm phần nào về khoản làm bóng. Khi build-up, Odegaard sẽ lùi xuống sâu tạo thành cặp double pivot với Partey. Với khả năng chuyền bóng ấn tượng, Odegaard hoàn toàn có thể thay thế Xhaka trong nhiệm vụ điều tiết lối chơi.

Dù không thường xuyên thực hiện các pha chuyển hướng tấn công như tiền vệ người Thụy Sĩ, thì khả năng chuyền bóng ở cự ly gần và trung bình của Odegaard vẫn là miễn bàn. Nhìn vào sa hình, có thể thấy Odegaard hoàn toàn có thể đưa ra những đường chuyền cho Aubameyang, Lacazette hoặc thậm chí là Tierney nếu cầu thủ người Scotland băng lên. Một ví dụ đến trong trận đấu với Burnley tại Turf Moor, khi Odegaard thực hiện một đường chuyền vào khoảng trống giữa hai tuyến phòng ngự đội chủ nhà. Rõ ràng, với Odegaard trong đội hình, Arteta hoàn toàn có thể tin tưởng rằng, tiền vệ người Na Uy sẽ phần nào cáng đáng nhiệm vụ điều tiết cho Xhaka.

Thế nhưng, nếu như sử dụng Odegaard, thì khả năng phòng ngự của Arsenal sẽ là một dấu hỏi. Nên nhớ, Thomas Partey vốn không phải là một người có thể thi đấu tốt ở vị trí single pivot; và việc Odegaard dâng cao theo thói quen của một tiền vệ tấn công, rất dễ dẫn đến việc Pháo thủ bị thua thiệt về quân số trong những tình huống đánh vỗ mặt của đối thủ. Ở trận đấu với Crystal Palace, có thể thấy không ít lần Odegaard đã để xổng Gallagher, và để cho cầu thủ trẻ người Anh có được những khoảng trống ở khu vực nguy hiểm. Ví dụ đến trong hai tình huống này: một từ việc Odegaard không thể lui về kịp thời để bọc lót ở khu vực rìa vòng cấm, hai từ việc số 8 dâng quá cao và để Partey một mình trước ba cái bóng áo vàng.

Đây là lý do mà ở hiệp 2, Arteta buộc phải tăng cường Lokonga cho vị trí pivot trái. Hơn nữa, vì là một cầu thủ tấn công, thế nên Odegaard cũng thiếu những kỹ năng cần thiết của một tiền vệ phòng ngự. Trong trận đấu với Burnley, Odegaard đã dễ dàng bị Brownhill qua mặt chỉ với một pha lừa bóng đơn giản.

Một lần nữa, Partey lại phải đơn độc chống chọi với sức ép từ phía các cầu thủ tấn công đối phương. Cuối cùng, việc để Odegaard đã thấp cũng sẽ khiến cho Arteta mất một cầu thủ có thể hoạt động tốt ở khu vực between the lines đội bạn. Odegaard rất “nhạy” trong những pha săn tìm khoảng trống ở khu vực zone 11, và Arteta có lẽ sẽ không muốn lãng phí tầm ảnh hưởng của tiền vệ người Na Uy bằng việc để anh đá quá thấp