Arteta: 4-3-3 vượt qua “sách giáo khoa Guardiola”, đưa Arsenal từ đáy lên đỉnh

Dù không phải ai cũng nhận ra, nhưng Arsenal của HLV MIkel Arteta đã có những bước tiến một cách ổn định trong suốt hai năm mà anh nắm quyền.

Có những thời điểm mà tâm lý yếu kém khiến người ta có cảm giác về một sự trì trệ ở đội bóng này. Cũng có những thời điểm khi mà Arteta sẵn sàng từ bỏ cấu trúc của mình để đổi lấy một cách tiếp cận tự do hơn (như cách mà anh đã làm trong phần lớn của nửa cuối mùa giải trước) khiến nhiều người lầm tưởng rằng anh không rõ mình đang làm gì. Nhưng nếu nhìn kỹ hơn, chúng ta có thể nhận ra rằng Arteta vẫn đang không ngừng đặt những viên gạch để xây nên nền móng cho thứ bóng đá lấy cảm hứng từ Guardiola – và giờ thì không ai còn nghi ngờ gì về việc Arteta đang đi đúng hướng.

Tổng quan về nhiệm kỳ của Arteta có thể mô tả như thế này. Ban đầu, anh xây dựng một hệ thống kiểm soát bóng quá cứng nhắc đi thẳng ra từ sách giáo khoa Guardiola, đem đến một thứ bóng đá có phần hạn chế nhưng vẫn đủ để đưa Arsenal đến chức vô địch FA Cup. Trong mùa giải 2020-21, Arteta đã nới lỏng bớt sự gò bó để thêm vào lối chơi của mình sự trực diện cũng như màu sắc cá nhân. Bóng đá thời đại dịch khiến mọi thứ trở nên khó khăn. Sự hỗn loạn ập đến, nhưng sau một mùa hè vô cùng thành công, Areta đã đưa đoàn tàu trở về với đúng đường ray ở mùa giải 2021-22.

Kết quả là Arsenal tiến gần đến top 4, và bản sắc chiến thuật của họ cũng trở nên rõ ràng hơn – đó là một lối chơi chịu sự ảnh hưởng của Guardiola nhưng được thêm vào những điều chỉnh của Arteta trong quá trình làm việc tại đây: tập trung vào kiểm soát bóng và được xây dựng dựa trên những bài tập định hướng vị trí tỉ mỉ, nhưng bớt đi sự quyết liệt trong việc gây áp lực và tập trung nhiều hơn vào sự trực diện trong những pha phản công.

Hãy bắt đầu với nền tảng phòng ngự đó – một lối chơi được định hình từ những ngày đầu nhưng chỉ thực sự cho thấy sự ổn định trong vài tháng gần đây.

Về lý thuyết, Arsenal là một đội bóng ưa thích việc gây áp lực tầm cao để đoạt bóng ở những khu vực nguy hiểm. Chỉ có duy nhất Liverpool và Manchester City là những người gây áp lực nhiều hơn ở ⅓ sân cuối cùng so với Arsenal (1,647) và Pháo Thủ cũng xếp thứ tư ở số pha đoạt bóng tầm cao dẫn đến pha dứt điểm (40), chỉ sau những cái tên quen thuộc Liverpool, Leeds United và Southampton.

Nhưng bất ngờ là chỉ số PPDA (số đường chuyền của đối thủ trên mỗi hành động phòng ngự) của Arsenal lại chxếp thứ 11 toàn giải (13,9) và Arsenal cũng xếp thứ 5 từ dưới lên ở số chuỗi chuyền bóng bị gây áp lực (pressed sequences) (358) – thông số thể hiện số lượng chuỗi chuyền bóng bắt đầu từ ⅓ sân đối thủ kết thúc dưới 3 đường chuyền và bóng bị đoạt lại ngay trên phần sân đối phương. Con số đó chỉ nhiều hơn so với Wolves, Newcastle United, Leicester và Norwich mà thôi.

Điều này có thể được lí giải bằng việc Arsenal lựa chọn thời điểm để hành động, thay vì gây áp lực một cách điên cuồng như kiểu Man City – họ ưu tiên việc duy trì khối đội hình chặt chẽ trong phần lớn thời gian . Hệ thống chặt chẽ đó chính là lí do cho việc các cầu thủ của Arsenal là những người bị đối thủ đi bóng vượt qua ít nhất (192) so với các đội bóng khác trong toàn giải.

Bức tường phòng ngự vững chắc này, cùng với những tín hiệu gây áp lực đúng thời điểm, được thể hiện qua việc Arsenal chỉ xếp thứ 11 ở số pha gây áp lực đồng bộ (628) nhưng lại dẫn đầu ở thời lượng gây áp lực trung bình (6,6 giây) và xếp thứ ba, sau Manchester City và Liverpool, ở số pha gây áp lực trung bình trên mỗi lần gây áp lực đồng bộ.

Tóm tắt phong cách của Arteta: kiên nhẫn nhưng tính toán một cách kỹ lưỡng; tiết kiệm năng lượng và sẵn sàng bung ra ở những thời điểm thích hợp. 13 trận giữ sạch lưới ở mùa giải này – con số nhiều nhất kể từ mùa 2017-18 – và 0 bàn thua từ những pha phạt góc, chính là thành quả của phương pháp huấn luyện đến từ Arteta cùng đội ngũ.
Khi nói đến cách phát triển bóng của Arsenal, lại thêm một khía cạnh mang màu sắc của Guardiola nhưng cũng có những sự khác biệt đáng kể. Chỉ có Brighton và Manchester City là những đội sở hữu tốc độ lên bóng kém “trực diện” hơn Arsenal khi Pháo Thủ đưa bóng tiến lên được trung bình 1,23m mỗi giây. Đoàn quân của Arteta xếp thứ 5 ở số chuỗi triển khai tấn công (78), thông số thể hiện chuỗi chuyền bóng với trên 10 đường chuyền và được kết thúc bằng một pha dứt điểm hoặc một pha chạm bóng trong vòng cấm đối thủ. Điều đó cho thấy lối chơi kiểm soát bóng tỉ mỉ của họ.

Tuy nhiên, không giống như Guardiola – người yêu cầu việc luân chuyển lại trái bóng để tổ chức lại một khối đội hình cân bằng trước khi tiếp tục tấn công – Areta lại sẵn sàng tận dụng những pha chuyển trạng thái tấn công, khi đội bóng của anh tạo ra được nhiều pha dứt điểm từ những pha đoạt bóng tầm cao hơn so với City. Họ cũng đã ghi được 5 bàn thắng từ những pha phản công, chỉ có Manchester United, Tottenham và Leicester City có thể làm tốt hơn.

Như đã đề cập ở trên, việc nới lỏng những hạn chế trong chiến thuật so với Guardiola bắt nguồn từ giai đoạn ở mùa giải 2020-21 khi mà Arteta đã thử nhiều cách để cố gắng cải thiện phong độ kém cỏi của toàn đội. Đây là thời điểm mà Arteta đã tìm ra cách chơi của riêng mình khi anh sẵn sàng để các học trò thể hiện sự sáng tạo dù cho điều đó đi ngược lại cấu trúc định hướng vị trí hoàn hảo mà anh hướng dẫn trong các buổi tập.

Dù vậy, phần lớn thời gian Arsenal vẫn tập trung vào việc phát triển bóng một cách chậm rãi từ tuyến dưới, nhờ vào một Martin Odegaard đã tiến bộ rất nhiều, kết nối với Thomas Partey phiên bản hoàn hảo nhất và Bukayo Saka để tạo nên một tam giác phối hợp ở khu vực trung lộ. Độ rộng chiều ngang đội hình của Arsenal chỉ ở mức 24,6m – thấp thứ 4 toàn giải – và tương đối hẹp so với một đội bóng lớn. Những đội bóng xếp dưới họ – Newcastle, Brentford và Burnley – buộc phải thu hẹp đội hình bởi họ thường xuyên bị áp đảo và lựa chọn lối đá trực diện.

Bằng cách để những cầu thủ sáng tạo chính của mình thi đấu gần với nhau ở trung lộ, Arsenal có rất nhiều lựa chọn tịnh tiến bóng ở mỗi tuyến – và dễ dàng thực hiện những pha phối hợp một-hai mà chúng ta thường thấy gần đây. Arsenal được hưởng lợi khi có được một Thomas Partey có thể che chắn cho hàng phòng ngự và luôn tìm kiếm cơ hội để tung ra những đường chuyền hướng lên phía trên, bên cạnh đó Ben White cũng có tầm ảnh hưởng lớn nhờ vào khả năng cầm bóng bình tĩnh và tư duy nhanh nhạy của cầu thủ này.

Không có đội bóng nào tại Premier League tạo ra nhiều cơ hội từ khu vực trung lộ hơn Arsenal (133) ở mùa giải này. Con số đó chiếm đến 46,7% tổng số cơ hội của Pháo Thủ – tỉ lệ cao nhất giải. Những cầu thủ sáng tạo đá biên của Arsenal thường bó vào trong để tung ra những đường chuyền bằng chân thuận của mình, và Odegaard cũng là một nguồn sáng tạo khổng lồ ở vị trí của một số 10.

Xu hướng tạo cơ hội từ khu vực trung lộ của Arsenal là một sự chuyển biến lớn so với mùa giải trước, khi họ là đội xếp áp chót toàn giải về tỉ lệ tạo cơ hội từ khu vực trung lộ (32,7%), chỉ nhiều hơn so với đội cuối bảng Sheffield United (30%).

Điều này càng được thể hiện rõ ràng trong 7 trận đấu đã qua, chuỗi trận mà Arsenal đã thể hiện phong độ ấn tượng với 6 chiến thắng và một thất bại trước Liverpool. So sánh chuỗi trận này so với 22 trận đấu trước đó, Arsenal đã cho thấy sự cải thiện ở: số lượng chuỗi chuyền bóng với trên 10 đường chuyền (từ 12,2 lên 14,7); số chuỗi chuyền bóng bị gây áp lực (từ 12,9 lên 14,9); và số lần đoạt bóng tầm cao (từ 4,7 lên 5,7).

Gạt qua những vấn đề về tâm lý, yếu tố chiến thuật then chốt được thay đổi ở đây chính là việc đổi chỗ Pierre-Emerick Aubameyang và Alexandre Lacazette – một tiền đạo chăm chỉ hơn thường đảm nhiệm vai trò của một số 9 ảo, qua đó càng đem đến nhiều hơn sự tập trung vào những pha phối hợp ở khu vực trung lộ. Không có gì bất ngờ khi Lacazette thực hiện nhiều đường chuyền trong các tình huống mở hơn (22,5 mỗi 90p) so với Aubameyang (16,7 mỗi 90p).

Một sự thay đổi đáng chú ý nữa chính là việc chuyển sang hệ thống 4-3-3 với hai số 8 chơi tự do – một trong số đó là Granit Xhaka. Khả năng tung ra những đường chuyền ấn tượng dưới áp lực của Xhaka biến anh trở thành cỗ máy đếm nhịp mới của đội bóng, đồng thời hạn chế những tình huống phòng ngự hớ hênh của tiền vệ này. Liên tục di chuyển, thay vì loanh quanh ở đáy hàng tiền vệ, có nghĩa là Xhaka sẽ ít bị đối thủ nhắm tới hơn.

aryeya-4-3-3

Nhiều ý kiến có thể cho rằng lịch thi đấu của Arsenal là khá dễ thở trong thời gian gần đây, và rõ ràng là vẫn còn đó những điểm cần phải cải thiện. Ví dụ, chỉ có Wolves dành được ít điểm hơn so với Arsenal từ thế bị dẫn trước (4 điểm), cho thấy rằng yếu tố tâm lý vẫn là một vấn đề tiềm ẩn. Trong khi đó Pháo Thủ cũng đã để đối thủ tung ra 45 pha dứt điểm từ những lần mất bóng trên sân nhà, con số cao thứ tư toàn giải. Đôi khi vẫn có những đường chuyền ẩu xuất hiện, đặc biệt là từ hàng thủ, và điều này cần phải nhanh chóng chấm dứt.

Nhưng đó đều là những vấn đề có thể dự đoán được ở một đội bóng sở hữu đội hình trẻ nhất giải (độ tuổi trung bình là 24 tuổi, 317 ngày) và có thể được cải thiện trong những kỳ chuyển nhượng tới, nơi mà Arteta đã cho thấy độ uy tín ở mắt nhìn người của mình. Vẫn còn đó những thách thức trước mắt nếu như Arsenal muốn vươn lên hàng ngũ ứng viên vô địch, nhưng ít nhất Mikel Arteta đã cho thấy rằng, anh xứng đáng với sự kiên nhẫn và tin tưởng.